ru en ўз
1 USD = 4154.36  
1 EUR = 4895.49  
1 RUB = 69.02  
ru en ўз
Бош саҳифа / Бошқа / Дунё / Транс-Тинч океани ҳамкорлиги муваффақият қозонадим...

Транс-Тинч океани ҳамкорлиги муваффақият қозонадими?

Транс-Тинч океани ҳамкорлиги (ТТҲ) – халқаро савдо-иқтисодий ташкилоти сифатида ташкил этилиши режалаштирилаётган тузилма бўлиб, Америка, Япония ва ўнлаб бошқа давлатлар ўртасидаги савдо-сотиқни енгиллаштириш мақсадига қаратилган. Бу мамлакатлар ўртасида глобал ЯИМнинг бешдан икки қисми бор.

Бироқ бу ташкилот унинг иқтисодиётида қатнашаётганлар учун қанчалик манфаатли? Тарафдорлар ТТХ яқин ўн йил ичида минтақа саноат ишлаб чиқаришини қарийб $300 млрдга етказади, деб айтмоқдалар. Танқидчилар эса, аксинча, самарадорликка умидсизлик билан қарамоқдалар. Қарашлардаги зиддият эркин савдо ҳудудидаги ҳар қандай битимнингтаъсирини баҳолашдаги қийинчиликни акс ттирмоқда.

Деярли барча иқтисодчилар Х1Хасрнинг бошларидаёқ сиёсий иқтисодиёт классиги Давид Рикардо томонидан аниқланган эркин савдонинг фойдаларини тан оладилар. Мамлакатлар яхши ишлаб чиқараётган маҳсулотларга эътиборларини жамлаганлари уларнинг ривожланишларида яхши омил бўлади.

Бироқ Рикардо ўз таҳлилида фақат иккита маҳсулотни ишлаб чиққан икки мамлакатни, хавфсизлик стандартлари каби нотариф тўсиқлар деярли бўлмаган вақтда кўриб чиққан.Бу уни эркин савдо тўғрисидаги замонавий битимлар учун пухта ишлаб чиқилган битим сифатида фойдаланиб бўлмайди,деган фикрни уйғотади.(ҳудди от арава ёрдамида самолет парвози траекториясини режалаштириш мумкин бўлмаганидек).

Бунинг ўрнига кўпчилик иқтисодчилар бугун умумий мувозанатнинг ишлаб чиқилган модели(CGE)дан фойдаланишади. CGE моделлари иқтисодиётни тўлиқ акс эттирадиган маълумотлар базаси асосида яратилади. Бундан ташқари даромад, фойда ва бошқа кўп омиллар  ҳисобга олинади.

Тадқиқотчилар манбалар занжирини шундай терадиларки, модел ҳудди муайян йилдаги реал маълумотлардек натижалар ишлаб чиқсин. Бу натижаларга эришилгандан кейин эса, улар савдо тўсиқларини ҳосил қилиб, моделни “шок” ҳолатига келтирадилар.Мақсад, ҳозирги вақтда бўлганидек, узоқ муддатли истиқболда ҳам ўзгарган вазиятга таъсирни кўриш ва ишонч ҳосил қилишдир, деб ёзади Британиянинг The Economist журнали.

Фақат савдо модели ўзига хизматлар, инвестициялар ва ТТХ атрофидаги мунозаралар марказида турган барча нарсаларни етарли даражада қамраб оладиган модел ҳисобланади. У шунингдек сиёсатчилар жуда кутаётган башоратларни ҳам қилади: улар қайси сектор фойда кўриши ва даромадлар қандай йўл билан кўпайишини билишни хоҳлайдилар.

Бироқ CGE модели нуқсонларга ҳам эга. Биринчидан у муайян категориялар бўйича тўлиқ бўлмаслиги эҳтимоли бўлган маълумотлар базасига боғланиб қолган. Иккинчидан, хато таҳминлар ёлғон башоратларга олиб келиши мумкин.

ТТХ таҳлили қайд этилган моделнинг барча заиф ва кучли томонларини намойиш этади. Питер Петри, Майкл Пламмер ва Фан Жай East-West Centre тадқиқот институти учун ўтказган Тинч океани ҳамкорлиги истиқболлари бўйича анча йирик кўламли тадқиқотлар янги ташкилот унга иштирокчи бўлган 12 мамлакат (Бруней, Чили, Янги Зеландия, Сингапур, АҚШ, Австралия, Перу, Вьетнам, Малайзия, Мексика, Канада ва Япония)нинг ялпи ички маҳсулотини 2025 йилга бориб $285 млрд. ёки 0,9%, га оширишини башорат қилади. АҚШ ҳукумати қачон мазкур ташкилот афзалликлари ҳақида сўз кетса, ТТХ мамлакатларни $77 млрд.га бойитишини кўрсатган ҳолда айни шу  рақамларни  ҳар     доим келтириб ўтади.

Уларнинг модели CGEнинг типик хатоларидан ҳоли бўлишга ҳаракат қилади: мўлжаллар аниқ,турли ва кўпинча консерватив сценарийларни ўз ичига олади (масалан, улар битимнинг барча моддалари суст ва қисман жорий этилишини кутадилар). Буларнинг барчаси олинадиган натижага ишонч келтириб чиқаради.

Шу билан бирга моделнинг субъектив элементлари катта таъсирга эга. Муаллифлар савдо нарҳи пасайиб кетиши оқибатида кўп компаниялар экспортер бўлиб қолишларини башорат қилиш учун янги ёндашувлардан фойдаланадилар. Буни аввалги назарияларга қиёслаганда, такомиллашув деб баҳолаш мумкин.

Муаммо шундаки, кўпчилик тадқиқотчилар ўз моделлари учун Пердью университетининг энг яхши маълумотлар базаси - “Савдо таҳлили соҳасидаги глобал лойиҳа”даги рақамлардан фойдаланадилар.Бироқ,лойиҳа бошида қишлоқ хўжалиги учун ишлаб чиқилгани учун кўп жиҳатдан бир ёқлама бўлиб қолган. У хом сут ва сут маҳсулотлари учун алоҳида категорияларга эса, бироқ, масалан, фармацевтика ва      кимё  саноатини     бирлаштира  олмайди. .

ТТХ аъзолари учун ЯИМ ўсиши бўйича оптимистик башоратга келганда бу ерда кўп келишмовчиликлар ҳам бор. Масалан, Канаданинг C.D. Howe Institute институтидан Дэн Кьюрик ва Джинглианг Ксао 12 мамлакат ЯИМ 2035 йилга бориб фақат 74 милрд долларга ёки бор-йўғи 0,21%га ошишини кутмоқдалар. Айрим иқтисодчилар бундан ҳам кичик рақамларни  келтиришмоқда.

Бу эса ТТХ ташкил этишнинг мақсадга мувофиқлиги ёки йўқлиги тўғрисидаги мантиқий саволни келтириб чиқаради. Экспертлар, ҳусусан, унда Хитойнинг йўқлигини бўлажак ташкилотнинг асосий камчилиги, деб билмоқдалар. 

  • Комментарии отсутствуют

Рухсат олинг Шарҳлар қолдириш мумкин бўлиши учун.


Тарқатишга обуна бўлинг Будьте в курсе всех новостей